MyBakuriani
ბლოგზე დაბრუნება

ბაკურიანის ისტორია — უძველესი წარსულიდან სათხილამურო კურორტამდე

ბაკურიანის ისტორია — უძველესი წარსულიდან სათხილამურო კურორტამდე

ბაკურიანის ისტორია — უძველესი წარსულიდან სათხილამურო კურორტამდე

დღეს ბაკურიანის სახელის გაგონებისას უმეტესობას თოვლით დაფარული მთები, საბაგიროები და სათხილამურო ტრასები ახსენდება. თუმცა ამ ცნობილი კურორტის ისტორია გაცილებით ადრე დაიწყო, ვიდრე აქ პირველი მოთხილამურეები გამოჩნდებოდნენ.

ბაკურიანის მიდამოებში აღმოჩენილია ნეოლითის ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. მის წარსულს უკავშირდება XVIII საუკუნის ისტორიული ჩანაწერები, XIX საუკუნეში ბორჯომის ხეობაში დასახლებული უკრაინელი ოჯახები, რკინიგზა, რომელსაც „კუკუშკა“ შეარქვეს, და ადამიანები, რომლებმაც საქართველოში სათხილამურო სპორტის განვითარებას ჩაუყარეს საფუძველი.

როგორ იქცა ეს ტერიტორია პატარა დასახლებიდან საქართველოს ერთ-ერთ ცნობილ სამთო-სათხილამურო კურორტად?

ამ კითხვაზე პასუხი რამდენიმე საუკუნის ისტორიაში იმალება.

ბაკურიანის ისტორია კურორტის შექმნამდე

საქართველოს ენციკლოპედიის მიხედვით, ბაკურიანის მიდამოებში, კერძოდ საკოჭავსა და ანდეზიტის კარიერების ტერიტორიაზე, აღმოჩენილია ნეოლითის ეპოქის გვიანდელი პერიოდის არქეოლოგიური ძეგლები. ასევე გამოვლენილია უფრო გვიანდელი ხანის ნაშთები, რომლებიც ძველი წელთაღრიცხვის II ათასწლეულის დასასრულამდე პერიოდს განეკუთვნება.

ბაკურიანის დღევანდელი ბოტანიკური ბაღისა და მისი შემოგარენის ტერიტორიაზე შემორჩენილია წინაფეოდალური ხანის ნაგებობების კედლების ნაშთებიც.

ბაკურიანის სახელწოდებაც ისტორიულ წყაროებში გვხვდება. ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, რომელიც 1745 წლით თარიღდება, ამ ადგილს „ბაკულიანის“ სახელით მოიხსენიებს.

ეს ცნობები გვიჩვენებს, რომ ბაკურიანის ისტორია გაცილებით ძველია, ვიდრე მისი თანამედროვე საკურორტო ფუნქცია.

1816 წელი — უკრაინელი ოჯახების დასახლება ბორჯომის ხეობაში

ბაკურიანის ისტორიის ერთ-ერთი საინტერესო ეპიზოდი XIX საუკუნეს უკავშირდება.

საქართველოს ეროვნული არქივის ცნობით, 1816 წელს ბორჯომის ხეობაში უკრაინელთა 460 ოჯახი დასახლდა. მათგან დაახლოებით 80 ოჯახი ბაკურიანში ცხოვრობდა, დანარჩენი კი თორსა და ანდეზიტში.

მათი ძირითადი საქმიანობა ხე-ტყის დამუშავება იყო. ადგილობრივი ხის მასალა გერმანიაშიც გადიოდა, სადაც მას მუსიკალური საკრავების დასამზადებლად იყენებდნენ.

ეს ფაქტი ბაკურიანის წარსულის ნაკლებად ცნობილი ნაწილია და აჩვენებს, რომ ტერიტორიის ეკონომიკური ცხოვრება მხოლოდ მოგვიანებით განვითარებულ ტურიზმთან არ ყოფილა დაკავშირებული.

„კუკუშკა“ — რკინიგზა, რომელმაც ბაკურიანის განვითარებას ახალი გზა გაუხსნა

ბაკურიანის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა ბორჯომი–ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის მშენებლობა გახდა.

რკინიგზის მშენებლობა 1897 წელს დაიწყო, ხოლო ხაზი 1902 წელს ამოქმედდა. მისი სიგრძე 37,2 კილომეტრია. რკინიგზა ბორჯომიდან ბაკურიანამდე რამდენიმე სადგურს გადის, მათ შორის დაბას, წაღვერს, ცემს, ტბას, ლიბანსა და საკოჭავს.

1902 წლისთვის ამ ხაზზე სამოძრაოდ სპეციალურად ჩამოიტანეს პორტერის ტიპის ორთქლმავალი, რომელსაც ხალხმა „კუკუშკა“ შეარქვა.

რკინიგზის ერთ-ერთი გამორჩეული ნაგებობა წაღვერი–ცემის დამაკავშირებელი რკინის ხიდია, რომელიც ცნობილია როგორც ეიფელის ხიდი. საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ისტორიული ჩანაწერის მიხედვით, მისი კონსტრუქცია 1902 წელს ჩამოიტანეს და ბესარიონ ქებურიას ხელმძღვანელობით დაამონტაჟეს.

1967 წელს რკინიგზა ელექტრიფიცირდა. ორთქლმავალი ელექტრომატარებლით შეიცვალა, ძველი „კუკუშკა“ კი ბორჯომში სამუზეუმო ექსპონატად იქცა.

2017 წელს ბორჯომი–ბაკურიანის რკინიგზის კომპლექსს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი კომპლექსური ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

დღეს „კუკუშკა“ მხოლოდ სატრანსპორტო საშუალება კი არა, ბორჯომისა და ბაკურიანის ისტორიის ერთ-ერთი გამორჩეული სიმბოლოა.

ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღი — კურორტის კიდევ ერთი ისტორიული საგანძური

ბაკურიანის ისტორია მხოლოდ რკინიგზასა და სათხილამურო სპორტს არ უკავშირდება.

კოხტაგორის დასავლეთ ფერდობზე მდებარე ბაკურიანის ალპური ბოტანიკური ბაღი 1910 წელს ა. როლოვისა და ა. ფომინის ინიციატივით დაარსდა.

1934 წელს ბაღი საქართველოს ბოტანიკის ინსტიტუტს გადაეცა, ხოლო 1937 წელს დაბის ტერიტორიაზე ახალი ბაღი გაშენდა.

მისი ძირითადი დანიშნულება მაღალმთის მცენარეულობის შესწავლა, დაცვა და აკლიმატიზაციაა.

ეს ისტორიული ფაქტი ბაკურიანის კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მხარეს წარმოაჩენს: კურორტი ბუნებრივი და სპორტული შესაძლებლობების გარდა, სამეცნიერო საქმიანობისა და ბოტანიკური კვლევების სივრცეც იყო.

როგორ დაიწყო საქართველოში სათხილამურო სპორტის განვითარება?

ბაკურიანის თანამედროვე ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი სათხილამურო სპორტის განვითარებას უკავია.

საქართველოს ეროვნული არქივის ცნობით, საქართველოში სათხილამურო სპორტის განვითარების პირველი ორგანიზებული ნაბიჯები 1920-იანი წლების ბოლოს გადაიდგა.

ამ პროცესში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გიორგი ნიკოლაძემ, რომლის ხელმძღვანელობითაც ბაკურიანში სადაზვერვო გასვლა მოეწყო. იმ პერიოდში ევროპაში სათხილამურო სპორტი სწრაფად ვითარდებოდა და გიორგი ნიკოლაძე საქართველოში ამ სპორტის პოპულარიზაციას ცდილობდა.

პირველი მოთხილამურეები მთამსვლელები იყვნენ.

1932 წელს გიტო გიორგაძის ხელმძღვანელობით ბაკურიანში მოთხილამურეთა პირველი ხუთკაციანი ჯგუფი ჩამოყალიბდა. ამავე პერიოდში საქართველოში ჩამოიტანეს სათხილამურო სპორტისთვის საჭირო ინვენტარი და მოეწყო პირველი სარბოლო და სამთო ტრასები.

1932 წელს ბაკურიანში პირველი სათხილამურო ბაზაც გაიხსნა.

1934 წელი — პირველი შეჯიბრება, 1935 წელი — საქართველოს პირველი ჩემპიონატი

1934 წელს ბაკურიანში მოთხილამურეთა პირველი შეჯიბრება გაიმართა.

ერთი წლის შემდეგ, 1935 წელს, ჩატარდა საქართველოს პირველი ჩემპიონატი სათხილამურო სპორტში.

ჩემპიონატის პროგრამა რამდენიმე დისციპლინას აერთიანებდა:

• რბოლა 5 კილომეტრზე; • რბოლა 10 კილომეტრზე; • რბოლა 20 კილომეტრზე; • სლალომი; • ტრამპლინიდან ხტომა.

ეს ფაქტები აჩვენებს, რომ სათხილამურო სპორტის განვითარება ბაკურიანში თავიდანვე მხოლოდ ერთ დისციპლინას არ უკავშირდებოდა. კურორტი სხვადასხვა სახეობის სათხილამურო სპორტის განვითარების სივრცედ ყალიბდებოდა.

ბაკურიანის საკურორტო განვითარება XX საუკუნეში

1926 წლიდან ბაკურიანს დაბის სტატუსი აქვს.

XX საუკუნის მეორე ნახევარში დაიწყო კურორტის ინფრასტრუქტურის უფრო აქტიური განვითარება.

1960 წელს დამუშავდა ბაკურიანის გენერალური გეგმა. 1960–1964 წლებში აშენდა ტურისტული ბაზა და მიმდინარეობდა სასტუმრო „ბაკურიანისა“ და საერთაშორისო ახალგაზრდული ბანაკის „მზიური ველის“ მშენებლობა.

სასტუმრო „ბაკურიანის“ მეორე რიგის მშენებლობა 1977 წელს დასრულდა.

1986 წელს დამტკიცდა „დიდი ბაკურიანის“ გენერალური გეგმა. ამ პერიოდის განვითარებას უკავშირდება პანსიონატების, სათხილამურო და სასწავლო-საწვრთნელი ბაზების მშენებლობა.

ასე, ეტაპობრივად, ბაკურიანი ჩამოყალიბდა მნიშვნელოვან სამთო-სათხილამურო და საკურორტო ცენტრად.

ბაკურიანის ისტორია გრძელდება

თუ ბაკურიანის ისტორიას ქრონოლოგიურად გადავხედავთ, დავინახავთ, რომ დღევანდელი კურორტის ჩამოყალიბება მრავალი თაობის შრომისა და სხვადასხვა ისტორიული მოვლენის შედეგია.

ნეოლითის ხანის არქეოლოგიური ძეგლები, ვახუშტი ბატონიშვილის ჩანაწერი, XIX საუკუნის მოსახლეობის ისტორია, „კუკუშკის“ რკინიგზა, ბოტანიკური ბაღი და სათხილამურო სპორტის პირველი შეჯიბრებები — თითოეული მათგანი ბაკურიანის ისტორიის განსხვავებულ ნაწილს გვიყვება.

დღეს ბაკურიანი კვლავ აგრძელებს განვითარებას და ყოველ ზამთარს უამრავ სტუმარს მასპინძლობს.

შეიძლება, სწორედ ეს არის ბაკურიანის განსაკუთრებულობაც: ადგილი, რომელსაც საუკუნეების ისტორია აქვს და რომლის ისტორიაც ჯერ არ დასრულებულა.

ისტორიული წყაროები: საქართველოს ეროვნული არქივი; საქართველოს ენციკლოპედია; საქართველოს რკინიგზა; საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა; ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბოტანიკის ინსტიტუტი.

მოგეწონათ სტატია? გაუზიარეთ მეგობრებს